Kỹ thuật viên bảo trì tòa nhà làm gì trong một ca, nhìn từ người từng trực

Bài của Tống Văn Sơn – tổ trưởng bảo trì

Trước khi về xưởng, tôi có gần ba năm trực kỹ thuật ở một tòa văn phòng hai mươi mấy tầng. Ở nhà máy, cái tôi nghe đầu tiên mỗi sáng là tiếng máy dập. Ở tòa nhà thì khác hẳn: tiếng đầu tiên là tiếng bộ đàm, và thường là ai đó báo phòng họp tầng 14 nóng quá.

Nhiều bạn trẻ nhắn hỏi tôi kỹ thuật viên bảo trì tòa nhà khác thợ bảo trì nhà máy chỗ nào, có nên chuyển qua lại không. Tôi không trả lời được bằng một câu, nên viết hẳn một bài, kể đúng những gì mình đã làm.

Tòa nhà không có dây chuyền, nhưng có cả chục hệ thống chạy cùng lúc

Người ngoài nghĩ tòa nhà thì nhẹ việc, vì không có máy móc sản xuất. Thật ra một tòa văn phòng cỡ vừa là một cái “nhà máy” nằm dọc. Dưới tầng hầm có trạm biến áp, tủ điện tổng, máy phát dự phòng với tủ ATS tự chuyển nguồn. Trên mái hoặc tầng kỹ thuật có chiller, tháp giải nhiệt, bơm nước lạnh. Mỗi tầng có AHU hoặc FCU thổi gió lạnh. Rồi hệ cấp thoát nước, bể ngầm, bơm tăng áp, hệ báo cháy và chữa cháy, quạt tăng áp cầu thang, camera, kiểm soát ra vào. Tòa nào khá hơn thì có BMS (Building Management System) gom hết trạng thái về một màn hình.

Kỹ thuật viên bảo trì tòa nhà, người ta hay gọi là kỹ thuật M&E hoặc building technician, là người trực các thứ đó để nó không làm phiền ai. Chữ “không làm phiền ai” quan trọng. Ở nhà máy, máy dừng thì tổ sản xuất than, quản đốc gọi. Ở tòa nhà, khách thuê trả tiền mỗi tháng để không bao giờ phải nghĩ tới điều hòa hay thang máy. Họ chỉ nhớ tới mình khi có chuyện.

Thang máy thì hầu hết tòa nhà thuê đơn vị của hãng bảo trì riêng. Kỹ thuật tòa nhà chỉ cứu hộ ban đầu theo quy trình được huấn luyện, gọi nhà thầu, và đi kèm khi họ làm. Hệ PCCC cũng tương tự, phần kiểm định định kỳ thường có đơn vị chuyên ngành. Mình là người hiểu hệ thống đủ để giám sát và xử lý sự cố ban đầu, không phải người làm hết.

Một ca trực ngày ở tòa văn phòng

Đây là ca tôi nhớ khá rõ, một thứ Hai đầu tháng, mùa nóng.

06:30 Nhận ca từ người trực đêm. Đọc sổ giao ca: bơm nước sinh hoạt số 2 kêu lạ lúc 3 giờ sáng, đã chuyển sang chạy bơm số một. Bể ngầm mức nước bình thường. Một khách thuê tầng 9 báo rò nước trần nhà vệ sinh, chưa xử lý.

06:50 Đi vòng kiểm tra tầng hầm. Ghi số đồng hồ điện tổng, nhiệt độ phòng máy biến áp, mức dầu máy phát. Tiếng bơm số 2 lúc tôi chạy thử nghe rè ở bạc đạn, tay sờ vỏ thấy nóng hơn bơm kia. Ghi lại, để bơm 1 chạy.

07:15 Khởi động chiller theo lịch, mở van, bật bơm nước lạnh, bơm giải nhiệt, quạt tháp. Nhìn áp suất và nhiệt độ nước vào ra. Sáng thứ Hai phải bật sớm hơn ngày thường vì cả tòa nóng sau hai ngày nghỉ.

08:00 Bắt đầu giờ khách vào. Bộ đàm liên tục. Hai phòng báo lạnh quá, một phòng báo nóng. Thường là do khách tự chỉnh thermostat hoặc dời vách ngăn chắn miệng gió, ít khi là lỗi thiết bị.

09:30 Lên tầng 9 xem chỗ rò. Mở trần thạch cao thấy co nối ống thoát nước lavabo bị nứt. Chặn tạm, báo lễ tân hẹn khách thuê giờ trưa để thay, vì làm lúc đông người sẽ ồn và bẩn.

12:00 Thay co nối tầng 9, vệ sinh khu vực, chụp ảnh trước và sau gửi bộ phận quản lý tòa nhà.

14:00 Làm bảo trì định kỳ theo lịch tháng: vệ sinh lưới lọc AHU hai tầng, kiểm tra dây curoa, đo dòng motor quạt. Bụi lưới lọc mùa nóng dày đến mức tôi nghĩ nếu để thêm một tháng nữa thì quạt chạy cũng như không.

16:30 Báo cáo bơm số 2 với trưởng kỹ thuật, đề xuất thay bạc đạn, đặt vật tư. Ghi sổ giao ca.

17:30 Giao cho ca chiều tối. Tòa nhà còn người làm thêm đến tám chín giờ, chiller giảm tải theo lịch.

Một ngày như vậy không có gì kịch tính. Nhưng nếu bỏ qua cái bạc đạn kêu rè lúc 3 giờ sáng, thì có thể một buổi chiều nào đó cả tòa mất nước đúng giờ cao điểm.

Thấy lạ thì ghi, ghi rồi thì báo, báo rồi thì theo tới cùng.

Tòa nhà và nhà máy, khác nhau ở đâu

Tôi làm cả hai bên, nên thử so cho các bạn dễ hình dung. Đây là cảm nhận của riêng tôi, mỗi nơi mỗi khác.

Khía cạnhBảo trì tòa nhàBảo trì nhà máy
Thiết bị chínhĐiện, điều hòa trung tâm, bơm, PCCC, BMSMáy sản xuất, khí nén, thủy lực, băng tải, PLC
Ai là “khách”Khách thuê, ban quản lýTổ sản xuất, quản đốc
Áp lựcPhàn nàn, tiện nghi, hình ảnh tòa nhàThời gian dừng máy, sản lượng
Giờ làmTrực ca, có ca đêm, việc lớn dồn cuối tuầnTheo ca sản xuất, sửa lớn khi dừng chuyền
Kỹ năng mềmGiao tiếp với khách rất nhiềuPhối hợp nội bộ, ít gặp người ngoài

Cái khác lớn nhất với tôi là chuyện giao tiếp. Ở tòa nhà, mình sửa xong cái ống nước nhưng nói chuyện cộc lốc với khách thì vẫn bị phản ánh. Ở xưởng, anh em nói to, nói thẳng, không ai để bụng. Nếu bạn là người ngại nói chuyện với người lạ, tòa nhà sẽ hơi mệt ở khoản này.

Ngược lại, tòa nhà dạy tôi thói quen giữ sạch sẽ khi làm việc, che chắn, dọn dẹp, chụp ảnh báo cáo. Về nhà máy tôi mang thói quen đó theo, và nó giúp tổ mình được bên sản xuất tin hơn. Nếu bạn muốn xem rộng hơn về người thợ bảo trì làm gì ở các môi trường khác nhau, tôi có viết một bài tổng quan riêng.

Cần biết gì để làm kỹ thuật tòa nhà

Phần lớn anh em tôi gặp ở tòa nhà học trung cấp hoặc cao đẳng điện công nghiệp, điện lạnh, cấp thoát nước. Người có nền điện thì đi nhanh hơn, vì sự cố tòa nhà phần nhiều dính tới điện: nhảy CB, mất pha, motor quá dòng.

Về kiến thức, tôi nghĩ một kỹ thuật viên mới cần nắm chắc mấy thứ. Đọc được sơ đồ điện một sợi của tòa nhà, biết tủ nào cấp cho tầng nào. Hiểu nguyên lý chiller, AHU, FCU ở mức đủ để biết khi nào là lỗi thật, khi nào chỉ là khách chỉnh sai. Biết quy trình vận hành máy phát và chuyển nguồn khi mất điện lưới. Biết hệ báo cháy hoạt động thế nào để không lỡ tay reset một báo động thật. Và biết cắt điện, treo biển, khóa tủ trước khi đụng vào bất cứ thứ gì có điện.

Chứng chỉ thì tùy nơi yêu cầu. Thường gặp là chứng nhận huấn luyện an toàn điện, PCCC, làm việc trên cao. Một số tòa nhà quốc tế còn kiểm tra tiếng Anh cơ bản vì hồ sơ thiết bị, sổ tay vận hành chiller toàn tiếng Anh. Tôi không giỏi tiếng Anh, nhưng ngồi tra từ trên sổ tay hãng mấy tháng thì cũng quen dần mấy chữ như setpoint, alarm, trip, reset.

Một thứ ít ai nói: sức chịu đựng ca đêm. Tòa nhà chạy hai mươi bốn giờ, thường ba ca hoặc hai ca mười hai tiếng. Ca đêm yên, nhưng khi có sự cố thì chỉ có một hai người, phải tự quyết nhiều. Ai mới vào nên xin chạy ca ngày một thời gian, đi theo người cũ cho thuộc tòa nhà trước.

Có nên chuyển từ tòa nhà sang nhà máy hay ngược lại

Tôi chuyển từ tòa nhà về nhà máy vì muốn đụng vào máy móc phức tạp hơn, học thêm thủy lực, khí nén, PLC. Có anh em đi ngược lại, từ nhà máy ra tòa nhà vì muốn giờ giấc ổn định, môi trường sạch, ít tiếng ồn. Không bên nào hơn bên nào.

Thu nhập hai bên thì tôi không dám so bằng con số, vì phụ thuộc vào quy mô tòa nhà, hạng tòa nhà, đơn vị quản lý, ca làm và kinh nghiệm của từng người. Tôi chỉ thấy ở cả hai nơi, người lên được vị trí trưởng ca, giám sát kỹ thuật đều là người ghi chép kỹ, nắm hệ thống rõ và dám chịu trách nhiệm khi có chuyện.

Nếu bạn đang làm tòa nhà và thấy mình thích mày mò máy, cứ học thêm phần điều khiển, PLC, biến tần. Mấy thứ đó tòa nhà cũng có, trong tủ điều khiển chiller, trong bơm biến tần, chỉ là ít người để ý. Nếu bạn ở nhà máy và mệt với tiếng ồn, tòa nhà là chỗ dùng được gần như toàn bộ nền điện của bạn.

Cái bạc đạn bơm số 2 hôm đó, tuần sau thay xong thì bơm chạy êm. Không ai trong tòa nhà biết chuyện này từng xảy ra. Với kỹ thuật tòa nhà, như vậy là một tuần làm việc trọn vẹn.