Bài của Tống Văn Sơn – tổ trưởng bảo trì
Tuần trước có cậu sinh viên thực tập hỏi tôi một câu rất thẳng: “Anh ơi, rốt cuộc kỹ thuật viên bảo trì nhà máy làm gì, ngoài lúc máy hư?” Tôi định trả lời bằng một tràng, rồi nghĩ lại, kể cho cậu ấy nghe một ca đêm thì dễ hiểu hơn. Bài này là ca đêm đó, viết lại gần đúng như sổ.
Kỹ thuật viên bảo trì (maintenance technician) ở xưởng tôi trực ca theo kíp. Ca đêm thường chỉ hai người cho cả xưởng ép nhựa và khu đóng gói, nên mỗi người phải tự xoay được cả cơ lẫn điện ở mức cơ bản.
Ca đêm thứ Năm
18:00 Nhận ca. Đọc sổ giao ca ca ngày để lại: máy nén khí số 2 có tiếng gõ nhẹ, đã đo nhiệt, cần theo dõi; băng tải đóng gói vừa chỉnh con lăn căng buổi sáng. Đi một vòng cùng người ca ngày, xem tận mắt hai chỗ đó rồi mới ký nhận.
18:40 Tuần tra lần đầu. Việc này nghe chán nhưng là việc chính. Đi dọc dãy máy ép, nhìn đồng hồ áp suất thủy lực, nghe bơm, nhìn mực dầu, sờ vỏ mô tơ quạt làm mát. Ở phòng máy nén, đo lại nhiệt đầu nén, ghi số vào bảng.
20:15 Máy ép số 7 báo lỗi khuôn không đóng kín. Công nhân vận hành gọi. Tôi tới thì thấy cảm biến vị trí khuôn bám bavia nhựa, tín hiệu chập chờn. Dừng máy, khóa nguồn, treo thẻ, vệ sinh cảm biến, kiểm tra lại khoảng cách đầu dò. Chạy thử mười chu kỳ. Ổn.
22:30 Làm phiếu bảo trì định kỳ có sẵn trong kế hoạch tuần: bơm mỡ vòng bi cho quạt hút bụi khu nghiền, kiểm tra độ căng dây curoa, thay lọc gió tủ điện máy sấy hạt. Mấy việc này ca đêm làm được vì có máy đang dừng chờ lệnh.
01:10 Mất pha nhẹ ở một tủ điện phụ, ba máy dừng một lúc. Đây là kiểu sự cố làm tim đập nhanh. Kiểm tra từ tủ tổng xuống: một cầu chì pha L2 của tủ phụ bị đứt. Thay cầu chì cùng thông số, đo lại dòng các máy khi khởi động lại xem có máy nào kéo dòng bất thường không. Không thấy. Ghi rõ vào sổ để ca ngày kiểm tra nguyên nhân sâu hơn, có thể do đầu cốt lỏng sinh nhiệt.
03:00 Ăn khuya, mười lăm phút. Điện thoại để trên bàn.
04:20 Tuần tra lần ba. Nghe máy nén số 2 thì tiếng gõ có vẻ rõ hơn hồi tối. Không tự quyết dừng vì cả xưởng dùng khí, chỉ chuyển sang chạy ưu tiên máy nén còn lại theo hướng dẫn đã có, báo tổ trưởng qua tin nhắn.
05:30 Cập nhật phiếu công việc vào phần mềm quản lý bảo trì: thời gian dừng máy số 7, vật tư đã dùng, cầu chì đã thay. Viết sổ giao ca.
06:00 Bàn giao. Dẫn người ca sáng ra tận tủ điện phụ và máy nén số 2.
Luật xưởng: chuyện gì chưa ghi vào sổ thì coi như chưa xảy ra.
Mấy việc mà người ngoài ít thấy
Nhìn ca trên, sửa sự cố thật ra chỉ chiếm hai lần, phần còn lại là đi, nghe, đo, ghi, làm việc định kỳ. Hôm nào tốt thì đúng là như vậy. Hôm xấu thì ngược lại, nhưng một xưởng mà hôm xấu nhiều hơn hôm tốt là xưởng có vấn đề ở khâu kế hoạch chứ không phải do thợ.
Nếu bạn đang xem nghề này từ xa và muốn biết đường đi lên, các bậc vị trí, ai hợp ai không, tôi có viết riêng một bài về nghề bảo trì sửa chữa nói rộng hơn. Bài này chỉ dừng ở chuyện ca kíp.
Kỹ thuật viên còn làm mấy việc khác không nằm trong ca nào cụ thể. Một là chuẩn bị vật tư: biết máy nào sắp tới hạn thay vòng bi, phớt, lọc để báo tổ trưởng đặt hàng trước. Kho hết đồ vào lúc hai giờ sáng là chuyện tệ nhất. Hai là hỗ trợ khi có nhà thầu vào làm, ví dụ hãng máy sang đại tu: đi theo, mở tủ, cô lập năng lượng, học lỏm. Ba là tham gia cải tiến nhỏ, như làm thêm tấm che bụi cho cảm biến để đỡ phải vệ sinh hoài.
Và có một việc tôi muốn nhấn mạnh: giải thích cho bên sản xuất. Trưởng ca sản xuất muốn chạy, mình muốn dừng để sửa cho đàng hoàng. Nói được vì sao cần dừng hai mươi phút bây giờ thay vì dừng năm tiếng tuần sau là kỹ năng, không ai dạy trong trường.
Ca ngày khác ca đêm ở đâu
Ca ngày đông người hơn: có tổ trưởng, kỹ sư, người lập kế hoạch, có kho mở cửa. Việc ca ngày nặng về bảo trì có kế hoạch lớn, như dừng hẳn một máy nửa ngày để thay hộp số hay đại tu bơm thủy lực. Ca đêm ít người, việc chủ yếu là giữ cho xưởng chạy, xử lý sự cố nhanh, làm phiếu định kỳ nhỏ.
Người mới thường được xếp ca ngày vài tháng đầu, đi theo thợ chính. Khi tự xử lý được những lỗi hay gặp của máy trong xưởng mới được cho trực đêm. Ở xưởng tôi, tiêu chuẩn ngầm là: biết cô lập năng lượng đúng cho từng máy, biết đọc sơ đồ điện của máy đó, biết khi nào phải gọi người khác. Cái cuối cùng quan trọng hơn mình nghĩ. Thợ trẻ hay ngại gọi điện lúc nửa đêm, cố tự làm, rồi làm hỏng thêm.
Cậu thực tập nghe xong hỏi tôi có thấy chán không. Thật lòng thì có lúc. Nhưng cái cảm giác lúc ba máy dừng, mình lần ra đúng cái cầu chì, đóng điện, nghe ba máy chạy lại đều đều, thì tôi vẫn chưa thấy việc nào khác cho được.